स्वच्छ र स्वस्थ वातावरणमा वाच्न पाउनु प्रत्येक नागरिकको मौलिक अधिकार भित्र पर्दछ तर अस्वाभाविक रुपमा हुने वातवरण प्रदुषणले मानव जिवन, प्रकृति तथा जैविक विविधतामा समेत प्रतिकुल असर पर्दै आईरहेको छ । विषेस गरि सवारी साधनबाट निस्किने धुवा धुलो र उद्योग कलकारखाना तथा ईट्टा भट्टाबाट निस्किने धुलो र धुवाका कारण बढिरहेको प्रदुषणबाट वालवालिका देखी लिएर वृद्ध वृद्धा सम्मका व्यक्तीहरु विभिन्न रोगहरुको शिकार हुने गरेका छन । यसै गरि पछिल्लो समय सुदुरपश्चिम प्रदेशको कञ्चनपुर जिल्लामा पनी अनुमति विना अव्यवस्थित रुपमा सञ्चालनमा रहेका भुसे ईट्टा उद्योगका कारण वातावरणमा नराम्रो प्रभाव परिरहेको छ ।
चिम्नी ईट्टा उद्योगहरुमा जमीन भन्दा मिटरको उचाईमा धुवा फाल्ने गरि वनाईएको हुन्छ भने भुसे ईट्टा उद्योगहरु बाट आउने धुवा र धुलो जमिनको सतहमा हुने भएका कारण मानिसको स्वास प्रस्वासमा यसको प्रत्यक्ष प्रभाव परेको चिम्नी ईट्टा व्यवसायी गजेन्द्र बहादुर थापाले वताउनु भयो । भुसे ईट्टा उद्योगहरुका कारण करोडौको लगानीका चिम्नी उद्योगहरु घाटामा परिरहेका छन भने कमसल ईट्टाका कारण सरकारी भवनहरु निर्माण गर्दा समेत गुणस्तरहीन काम हुने गरेको छ ।
कैलाली कञ्चनपुरका जम्मा ३८ वटा भुसे ईट्टा उद्योगहरु घरेलु तथा साना उद्योग कार्यालयमा दर्ता छन तर फिल्डमा हेर्ने हो भने कञ्चनपुरमा मात्रै १०० को हाराहारीमा उद्योग सञ्चालनमा रहेका छन । सामान्य नागरिहरु देखी जनप्रतिनीधहरु सम्म अवैध रुपमा उद्योग सञ्चालन गरेरहेका छन । आफुहरुले चाहेर पनी वेरोजगारिका कारण उदोग वन्द गर्न नसकेको भुसे ईट्टा उद्योगी ईन्द्र सिह खत्रीले वताउनु भयो । अवैध रुपमा सञ्चालनमा रहेका उद्योग वन्द गर्न नसक्नु सरकारको कमजोरी हो, उहाले भन्नु भयो सरकारले सहयोग गरे व्यवस्थित रुपले अगाडि बढ्न हामी तयार छौं ।
उद्योग तथा लगानी प्रवद्र्धन वोर्डको २०७४ माघ २९ गते बसेको वैठकको निर्णय न.ं २ ले भुसे ईट्टा उद्योगहरुलाई आधुनिक प्रविधिमा रुपान्तरण गर्नु पर्ने भन्दै नगरे दर्ता खारेज गरि वन्द गर्न निर्देशन गरेको थियो । उक्त निर्णयलाई कार्यान्वयन गराउन घरेलु तथा साना उद्योग विभागले विभिन्न जिल्लाका घरेलु तथा साना उद्योग कार्यालयहरु लाई २०७४ फागुन २५ गते नै पत्राचार गरेर जानकारी गराई सकेको छ । तर लामो समय हुदा पनी न त घरेलु कार्यालयले उद्योग वन्द गराउन सकेको छ नत कुनै पहल नै गरेको छ । घरेलु तथा साना उद्योग कार्यालय कञ्चनपुरका अधिकृत धर्मानन्द भट्टले दर्ता खारेज भए पनी उद्योग बन्द नभएको वताउनु भयो । घरेलु कार्यालयले अनुगमन गर्न नसकेको स्वीकार्दै अधिकृत भट्टले कार्यालयले बन्द गर्न पत्राचार गरिसकेको भएपनी कार्यान्वयन हुन नसकेको वताउनु भयो ।
दर्ता विना सञ्चालित उद्योगका कारण कति राजश्व गुमिरहेको यसवारे आन्तरिक राजश्व कार्यालय नै बेखवर छ । घरेलु तथा साना उद्योग कार्यालय बाट दर्ता भएर आएकाहरुको मात्रै कार्यालयमा अभिलेख हुने हुदा यस वारे आफु अनविज्ञ रहेको आन्तरिक राजश्व कार्यालयका प्रमुख कर अधिकृत ले बताउनु भएको छ ।
अवैध र कानून विपरित सञ्चालनमा आएका उद्योगहरुको वारेमा घरेलु तथा साना उद्योग कार्यालयले अनुगमन गर्नु पर्ने कञ्चनपुरका प्रमुख जिल्ला अधिकारी राम प्रसाद पाण्डुले वताउनु भएको छ । यदी दर्ता विना सञ्चालनमा आएका उद्योग वन्द गराउन घरेलु तथा साना उद्योग कार्यालयले प्रशासनामा लेखी पठाए तुरुन्त वन्द गरिने समेत उहाले वताउनु भयो ।
उद्योग तथा लगानी प्रवद्र्धन वोर्डको निर्णयलाई वेवास्ता गर्दै धमाधम भुसे ईट्टा उद्योगहरु थपिदै गए पनी सरोकारवाला निकाय मौन रहदा मानव स्वास्थ्यमा ठुलो असर परिरहेको छ । वालवालिका देखी वृद्धवृद्धाहरु विभिन्न रोगहरुको सिकार भईरहेको छन ।
उद्योगलाई आधुनिक प्रविधिमा रुपान्तरण नगरे स्वत रद्द हुने व्यवस्थाको धज्जी उडाउदै करोडौ कर छली हुदा सम्म सम्वन्धित निकाय मौन रहदा नागरिकहरुको स्वच्छ र स्वस्थ भएर वाच्न पाउने मौलिक अधिकारको हनन भएको छ । खुलम खुल्ला रुपमा वातावरण प्रदुषित गर्दै कर छली गर्दै हुन्जेल सम्म सरोकावाला निकाय मौन वस्दा कतै मिलेमतो त काम भईरहेको छैन भन्ने आशंका उत्पन्न भएको छ । समयमै यस्ता गतिविध विरुद्ध राज्यको ध्यान जानु जरुरी रहेको छ ।
