हिन्दू नारीहरुको महान् पर्व तीजको उल्लास

भदौ २४ काठमाडौँ । उमेर पुगेपछि युवतीहरु आफू जन्मेको घर, आमा, बुबा, दाजु, भाइ अथवा नाता–कुटुम्ब सबै छोडेर जीवनसाथीसँग बस्नको लागि विवाह गर्दछन् । छोरीको बिहे गरी पठाइसकेपछि पनि आमा–बुबालाई आफ्नो सन्तान छोरीको माया लागेर आउँछ । यही सम्झनामा छोरीलाई जन्मेको घर बोलाउने दिन तीज पर्व मानिआएको हो । तीज पर्व ३ दिनसम्म मनाइन्छ ।

छोरीहरुको विवाह गरी पठाइसकेपछि आमा–बुबालाई छोरीको सम्झना आउँछ । त्यसैले तीजको व्रत बस्नुभन्दा एक दिनअगाडि माइती (जन्मस्थल) मा बोलाएर आमाको हातबाट बनाएको मीठा परिकारहरु खुवाउने, दुःख–सुखका कुरा गरी घर–परिवारको साथै सुस्वास्थ्यका पनि जानकारी लिने–दिने गरिन्छ । छोरी पनि बा–आमा, दाजु–भाइले बोलाएको हुनाले खुशीले राम्रो लुगा–गहना लगाएर माइत जान्छन् । यसरी माइत गएर मीठो खाना खाने, सुख–दुःखका बारेमा जानकारी दिने दिनलाई दरखाने पर्व भनिन्छ । यो भाद्र शुक्ल पक्ष द्वितियाको दिनमा पर्छ ।

बिहे भएर गएकी छोरीको जानकारी लिने र सासू–ससुरा भएको घरमा के–कस्तो छ, ज्वाइँको सुस्वास्थ्य, कामको बारेमा बुझ्ने अथवा जानकारी लिने भएकोले यो दिन अथवा पर्वलाई छोरी–चेलीको पर्व अथवा दिवस भने पनि हुन्छ । यस्तो पर्व मनाउने संसारमा कुनै पनि देश छैन, नेपालबाहेक । विवाह भइसकेका छोरी–चेलीलाई सम्मान गर्ने दिन वा दिवसले हाम्रो देशको नाम अगाडि आउँछ । हामी कहाँबाट शुरु भएको हुनाले यसबारेमा अरु सबै देशलाई जानकारी दिनुपर्दछ । हामी सबैले विचार गर्नुपर्दछ । यस दिनमा महिला कर्मचारीहरुलाई सरकारी बिदा पनि दिनुपर्दछ । यो दरखाने पर्व वा दिवस अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा समेत पुर्‍याउनुपर्दछ, अन्तर्राष्ट्रिय बिदा दिलाउनको लागि पनि कोशिश गर्नुपर्दछ ।

माइत जान नसकेकी महिलाले आफ्नै आँगनमा साथीहरु, छिमेकीहरु बोलाई जमघट गरेर सुस्वास्थ्यको आदान–प्रदान गर्छन् । गीत गाई, नृत्य गरी, मीठा परिकार खाई नारीहरुले स्वतन्त्ररुपमा यो दरखाने दिन मनाउँछन् । दर खाने कार्य राति १२ बजेभित्र सम्पन्न गर्नुपर्दछ । किनभने १२ बजेपछि अर्को दिन शुरु हुन्छ । यो दर खाने पर्व भनेको नारीहरुको अधिकार पनि हो । यो पर्व मनाउन नारी स्वतन्त्ररुपमा जानुपर्दछ । यो पर्वलाई राष्ट्रिय पर्वको रुपमा लिनुपर्दछ ।

भाद्र शुक्ल पक्ष तृतियाका दिन हरितालिका तीजको व्रत बस्नाले आफूले चिताएको अथवा इच्छा गरेका माग पूरा हुन्छ भन्ने धार्मिक विश्वास छ । यस्तै राजनीतिमा अनशन बसियो भने अनशन बस्नेले जुन माग गरेको हो त्यो सरकारले हेरेर पूरा गरी दिन्छ । त्यस्तै धार्मिक विश्वासमा आफ्नो माग पूरा गर्नको लागि महिलाहरु महादेवको व्रत बस्छन् । समाजमा प्रायः पुरुषहरु व्रत बस्दैनन् । पुरुषहरु आफ्नो माग पूरा गर्नको लागि श्रीमतीलाई व्रत बस्न लगाउँछन् । यो व्रत बस्ने परम्परालाई सत्ययुगदेखि अहिलेसम्म पनि विश्वास गरेर आइरहेको छ । धर्मकर्म र व्रत बसियो भने आज्ञाकारी सन्तान पाइन्छ भन्ने जनविश्वास छ ।

संसारमा नारी इच्छाविना केही हुँदैन । नारीले जे इच्छा राखेर व्रत बस्छन्, त्यो पूरा भएर नै छोड्छ । सत्ययुगमा भएका घटनाहरुलाई लिएर अहिलेसम्म मानिआएको छ । हामीले पनि देखेका छौं । हिन्दू धार्मिक ग्रन्थअनुसार तीज पर्वबाट पाठ सिकौं । नारी र पुरुषको मन नमिलीकन अथवा आपसमा सहमत नभईकन विवाह हुँदैन । दुवैले विवाहको प्रस्तावलाई स्वकृति दिनुपर्दछ । पुरुषको इच्छा भएर मात्र नारी इच्छा भएन भने विवाह हुन सक्दैन । उदाहरणको रुपमा सत्ययुगमा विष्णुले पार्वतीसँग विवाह गर्न इच्छा गरे र नारदलाई लमी बनाएर विवाहको प्रस्ताव लैजान हिमालय पर्वत राजासमक्ष पुर्‍याउन विष्णुले भन्नुभयो । यस्तो कुरा सुनेर नारद हिमालय पर्वत राजासमक्ष गएर विष्णु र पार्वतीको विवाहको प्रस्ताव राख्नुभयो । यस्तो विवाहको प्रस्ताव सुनेर राजा खुशी भई स्वीकृति दिनुभयो ।

यसपछि राजा–रानीले छोरी पार्वतीलाई यो कुरा सुनाउनुभयो । तर पार्वतीले यो प्रस्तावलाई स्वीकार गर्नुभएन । किनकि उहाँको इच्छा भगवान् शिवसँग विवाह गर्ने थियो । त्यसैले पार्वतीले आफ्ना सबै संगिनीहरुसँग शिवसँग मात्र विवाह गर्ने आफ्नो इच्छा प्रकट गर्नुभयो । संगिनीहरुले पार्वतीलाई शिवसंग विवाह गर्न सहयोग गर्ने बचन दिए र उनलाई घरबाट भगाएर जंगलमा रहेको गुफाभित्र लुकाएर राखे । सबै साथीहरुले पार्वतीको हेरचाह गरे तर पार्वतीका आमा–बालाई थाहा दिएनन् । पार्वतीले शिवजी श्रीमान्को रुपमा पाऊँ भनी बालुवाको शिवलिंग आफ्नै हातबाट तयार गर्नुभयो । उक्त शिवलिंगलाई हस्तकलाको रुपमा पनि लिन सकिन्छ । शिवलिंग बनाई महादेवको दिनदिनै पूजा–अर्चना गरेर सेवा र भक्ति गर्न लाग्नुभयो ।

विशेष गरी भाद्रको शुक्ल पक्ष तृतियाको दिन शिवजी पति पाउन पार्वतीले कठोर व्रत बस्नुभयो । शिवजीको पनि प्रथम श्रीमती सतीदेवीको मृत्यु भएपछि कोसँग बिवाह गरौं भन्ने विचार आइरहेको थियो । त्यस बेलामा पार्वतीले उनलाई मन पराएको देखेर शिवजीले व्रत बसेकी पार्वतीको इच्छा पूरा गरिदिनुभयो । शिवजीले पार्वतीलाई दर्शन दिएर इच्छा पूरा हुने वरदान दिनुभयो । यही दिनलाई नै हरितालिका तीज भन्दछन् । यस्तो कठोर व्रत बसेर पूजा गरेको हुनाले पार्वतीले इच्छाएको वर पाउन सफल हुनुभएको थियो ।

यो दिनमा पार्वतीले व्रत बसेजस्तै नारीहरुले व्रत बसेमा इच्छाएको कामकुरा पूरा हुनेछ भन्ने जनविश्वास पहिलेदेखि अहिलेसम्म रहेको पाइन्छ । आफूले चाहेको श्रीमान् पाउन, श्रीमानको आयु लामो होस् भनेर, श्रीमान्को सुख, समृद्धि र स्वास्थ्यलाभको कामना गर्दै हरितालिका तीजको व्रत बसेको दिनलाई नै तीजको पर्व भनिन्छ ।

पार्वतीलाई लुकाइराखेको धेरै भएपछि हिमालय पर्वत राजा र रानीले उनको विवाह उनले इच्छाएको वर शिवजीसँग नै गरिदिने बचन दिए । आमा–बाबुको बचन सुनेर पार्वती खुशी भइन् र वैशाख शुक्ल पक्ष अक्षय तृतियाका दिन शिव–पार्वतीको विवाह सम्पन्न भयो । यसको अर्थ यो भयो कि सत्ययुगमा आफूले चिताएको अथवा चाहेको जस्तो फल पाउन तपस्या, अराधना, पूजापाठ र व्रत बसियो भने पूरा हुने रहेछ । अहिलेसम्म पनि यही कुरालाई इंगित गरी तीजको व्रत बस्ने गरिँदै आएको छ । यस दिनमा विवाहित नारीहरु बिहानै नदी, तलाउ वा धारामा गएर स्नान गरी, शुद्ध भई, नयाँ रातो लुगा पहिरी, सृङ्गार गरी, गरगहना लगाई, शिवजीको मन्दिरमा गई श्रद्धाभक्तिका साथ पार्वतीले गरेजस्तै पूजा–अर्चना गर्दछन् । अविवाहित नारीहरुले समेत आफूले चिताएको जस्तै पति पाउन अथवा शिवजीजस्तै पति पाउन यो व्रत बस्ने गर्दछन् । व्रतमा आफूले इच्छाएको कामना पूरा होस् भनेर शिवजीसँग प्रार्थना गर्दछन् ।

देवताहरुमा शिवजी सबैभन्दा छिटो खुशी हुने र वरदान दिने देवताको रुपमा चिनिन्छन् । उनले आफूलाई मार्न आउने भष्मासुर राक्षसलाई पनि वरदान दिएका थिए । चाँडै प्रसन्न भई वरदान दिने देवताको रुपमा चिनिने शिव भगवान्ले व्रत गरेका महिलाहरुको इच्छा–कामनाहरु पूरा गर्दछन् भन्ने जनविश्वास रहेको छ । त्यसैले विवाहित महिलाले पतिको आयु दीर्घ होस्, परिवारमा सबै निरोगी होऊन्, सुख, शान्ति एवं समृद्धि होस् भन्ने कामना गर्दै व्रत बस्ने गर्दछन् । त्यस्तै अविवाहित महिलाले शिवजीजस्तो राम्रो गुण भएको, शिक्षित, आफूलाई माया गर्ने वर पाऊँ र आफूले इच्छाएको पूरा होस् भनेर यो व्रत बस्ने गरेको देखिन्छ ।

तीजको भोलिपल्ट गणेश चौथीको दिन व्रत बसेका महिलाले बिहान स्नान गरी, शिव–पार्वतीको पूजा–अर्चना गरी, अगस्तीलाई अर्घ दिई, गोदान–पूर्णपात्र गरेर व्रत समाप्त गर्दछन् । व्रतको समाप्तिपछि सबै परिवारसँग बसेर खानपान गर्दै खुशीयाली मनाउँछन् । यस पर्वले महिलाको स्वतन्त्रता देखाएको छ भने परिवारमा हर्षोल्लास बढाएको छ । यो संस्कृति हाम्रो पहिचान हो, गौरव हो ।

ताजा खबर

कंचनपुरको क्षेत्र नं ३(क) मा नेकपा एस का रावल निर्वाचित

कंचनपुरको क्षेत्र नं ३(क) मा नेकपा एकीकृत समाजवादीबाट प्रकाश...

कञ्चनपुर निर्वाचन क्षेत्र नं. ३ प्रतिनिधिसभामा भारी मत सहित लेखक को विजयी

महेन्द्रनगर। कञ्चनपुर निर्वाचन क्षेत्र नं. ३ प्रतिनिधिसभातर्फ नेपाली कांग्रेसका...

कञ्चनपुर क्षेत्र २(क) मा माओवादीका उम्मेदवार ‘सरल’ निर्वाचित

कञ्चनपुर, ७मंसिर नेकपा माओवादी केन्द्रले कञ्चनपुरमा खाता खोलेको छ ।...

दार्चुला प्रदेशसभा (१)मा नेपाली कांग्रेसका बिक्रमसिंह धामी निर्वाचित

महेन्द्रनगर। दार्चुला प्रदेशसभा (१)मा नेपाली कांग्रेसका बिक्रमसिंह धामी निर्वाचित...

दार्चुलाको प्रदेशसभा (२) मा नेकपा माओवादी केन्द्रका उम्मेदवार मानबहादुर धामी निर्वाचित

महेन्द्रनगर। दार्चुलाको प्रदेशसभा (२) मा नेकपा माओवादी केन्द्रका उम्मेदवार...

Website developed by:

spot_img

छुटाउनु भयो कि ?