कञ्चनपुर १ भाद्र
सुदूरपश्चिम प्रदेशको मौलिक लोकपर्व ओल्के आज प्रदेशभर हर्षोल्लासका साथ मनाइँदैछ। भदौ सङ्क्रान्तिका दिन मनाइने यो पर्वले सुदूरपश्चिमको मौलिक संस्कृति, सामाजिक सम्बन्ध, आपसी सद्भाव र परम्परागत जीवनशैलीलाई उजागर गर्ने गर्दछ।
ओल्के पर्वका अवसरमा सुदूरपश्चिमका पहाडी तथा तराईका विभिन्न जिल्लामा आफन्त, इष्टमित्र र मान्यजनलाई कोसेली तथा उपहार दिने चलन छ। पिँडालुको कलिलो पात, काँक्रा, भण्टा, मुला, फलफूल, दूध, दहीलगायत स्थानीय उत्पादन एकअर्कालाई सगुनका रूपमा दिने परम्परा रहिआएको छ।
पर्वको नाम नै ‘ओल्को’बाट बनेको मानिन्छ। ‘ओल्को’ भन्नाले आफूभन्दा ठूलाबडा तथा मान्यजनलाई सम्मानस्वरूप दिइने कोसेली वा उपहारलाई जनाउने गर्दछ। यही परम्पराले ओल्के पर्वलाई केवल धार्मिक पर्व नभई आपसी सम्मान र आत्मीयता साटासाट गर्ने पर्वका रूपमा स्थापित गरेको छ।
ओल्के पर्वको कृषि संस्कृतिसँग पनि गहिरो सम्बन्ध छ। खेतबारीमा उत्पादन भएका नयाँ अन्न, फलफूल तथा तरकारीको पहिलो भाग देवीदेवतालाई चढाएर मात्र प्रयोग गर्ने परम्परा कतिपय समुदायमा अझै कायम छ। यसले कृषि उत्पादनप्रति सम्मान र राम्रो बालीका लागि प्रकृतिप्रति कृतज्ञता व्यक्त गर्ने सन्देश दिन्छ।
ओल्के पर्वसँग जोडिएको अर्को महत्वपूर्ण परम्परा ‘बूढी हाल्ने’ हो। विभिन्न ठाउँमा काठ, सल्लाको लिङ्गो तथा हरिया वनस्पतिबाट ‘बूढी’ बनाइ सार्वजनिक स्थानमा राख्ने र पछि त्यसलाई जलाउने चलन छ। यसलाई रोगव्याधि, दुःख तथा नकारात्मकताको अन्त्यको सांस्कृतिक प्रतीकका रूपमा लिने गरिन्छ।
पर्वका अवसरमा सुदूरपश्चिमका गाउँघरमा देउडा, चैत र धुमारीको रौनकसमेत बढेको छ। युवायुवतीदेखि ज्येष्ठ नागरिकसम्म एकै ठाउँमा भेला भएर गीत गाउँदै तथा नाच्दै पर्व मनाउने परम्पराले पुस्ताबीचको सम्बन्धलाई समेत बलियो बनाउने गरेको छ।
ओल्के पर्व कैलाली, कञ्चनपुर, डडेल्धुरा, डोटी, अछाम, बैतडी, दार्चुला, बाजुरा र बझाङलगायत सुदूरपश्चिमका विभिन्न जिल्लामा आ–आफ्नै स्थानीय परम्परा र संस्कृतिअनुसार मनाइँदैछ। भूगोल र समुदायअनुसार पर्व मनाउने शैलीमा केही भिन्नता भए पनि यसको मूल भावना भने आपसी सद्भाव, सम्मान र सामुदायिक एकता नै हो।
पछिल्लो समय आधुनिक जीवनशैली र बढ्दो बसाइँसराइका कारण कतिपय मौलिक परम्परा कमजोर हुँदै गएका छन्। यस्तो अवस्थामा ओल्केजस्ता पर्वले नयाँ पुस्तालाई आफ्नो मौलिक इतिहास, संस्कृति र पुर्खाको जीवनशैलीसँग जोड्ने काम गरिरहेका छन्।
सुदूरपश्चिम प्रदेश सरकारले ओल्के पर्वका अवसरमा आज प्रदेशभर सार्वजनिक बिदासमेत दिएको छ। पर्वको अवसरमा प्रदेशभरका समुदायमा भेटघाट, कोसेली आदानप्रदान तथा सांस्कृतिक गतिविधि भइरहेका छन्।
ओल्के सुदूरपश्चिमको एउटा पर्व मात्र होइन, पुस्तौँदेखि हस्तान्तरण हुँदै आएको मौलिक पहिचान हो। आधुनिकताको बढ्दो प्रभावबीच पनि आफ्ना परम्परा र संस्कृतिलाई जोगाउँदै नयाँ पुस्तासम्म पुर्याउन ओल्के पर्वले महत्वपूर्ण भूमिका खेलिरहेको छ।
